Schrijvenderwijs 2 (nieuws, 2026)

'Het is de kunst jezelf te slim af te zijn'

De Spanningsblog is negentien geworden. De komende tijd vieren we dat op deze plek met uitspraken van thrillerauteurs. We filteren hun ervaringen, tips en adviezen uit de honderden interviews op deze site. Vandaag is de schijnwerper gericht op Lieneke Dijkzeul (1950).

'Ik ben een mazzelaar, omdat ik mijn beroep heb kunnen maken van wat ik het liefst doe en waar ik gelukkig van word', zei Lieneke Dijkzeul in een interview uit 2009. 'Niet schrijven maakt me rusteloos en ontevreden, want een calvinist ben ik natuurlijk ook; er moet wel gewerkt worden. Maar de mazzel zit ’m daarin dat het nooit als werken voelt. Je bent een schaker met taal – de mogelijkheden zijn onbegrensd en de tegenstander ben je zelf. Het is dus de kunst jezelf te slim af te zijn, en dat is een spel dat nooit verveelt. Heb je de partij gewonnen, dan is de beloning een boek.'

'Dit klinkt allemaal behoorlijk ideaal, terwijl ik regelmatig tierend achter mijn bureau zit te worstelen met de materie, en hevig jaloers kan zijn op bijvoorbeeld een auteur als Gerard Reve, die kalmpjes kon constateren dat er voor hem technisch geen belemmeringen meer waren.'

'Een thriller van mijn hand is hopelijk te herkennen aan de stijl en aan de zorg die daaraan is besteed. Ook – maar dat is een wensgedachte – aan de aandacht voor details, die dikwijls meer zeggen dan uitputtende beschrijvingen. Daarnaast (ik blijf wensen) aan het taalgebruik, dat in mijn ogen sober dient te zijn, omdat het daardoor krachtiger wordt. Bovendien moet je waken voor uitleg, omdat die onderschatting van de lezer inhoudt.'

'Verder hoop ik dat mijn thrillers inhoudelijk herkenbaar zijn aan het mededogen – zonder vals sentiment – met mensen die door het leven in de tang worden genomen en daarom het recht in eigen hand nemen, en last but not least aan de humor, die laat zien dat zelfs de grootste ellende te relativeren is, mits je er oog voor hebt.'

'Een thriller wordt literair wanneer er meer te genieten valt dan een spannend verhaal alleen, vooropgesteld dat ook stijl en verteltechniek op niveau zijn. Het zijn de thrillerschrijvers die méér willen die oplopen tegen de eisen die daarenboven worden gesteld. Het blijft een gevecht tussen kunnen en willen.'

'Een boek zou gelaagd moeten zijn, waardoor het dwingt tot nadenken. Het zou nieuwe inzichten moeten opleveren, of op zijn minst verrassende aspecten bieden. Het zou betrokkenheid met de maatschappij moeten tonen, een spiegel moeten zijn van de menselijke verhoudingen, en ons eigen bestaan op die manier in een bredere context moeten plaatsen. Het zou een draai moeten geven aan wat wij als de werkelijkheid ervaren. Het zou de lezer een klap tussen de ogen moeten geven, idealiter door al die facetten tezamen.'

'Het thrillergenre wordt alleen maar serieus genomen als thrillerauteurs zichzelf serieus nemen, in die zin dat ze willen laten zien dat ze meer in hun mars hebben dan een spannend verhaaltje verzinnen. Stijl, diepgang, psychologie, maatschappijbeeld, een thema dat het verhaal overstijgt, het zouden normale eisen moeten zijn. Hoe meer zelfkritiek, hoe beter', aldus Dijkzeul in een interview uit 2010. 

'Ik heb een grote liefde voor mijn debuut De stille zonde, al zie ik de tekortkomingen; het is een eersteling. Na tientallen jeugdboeken moest ik in zekere zin het schrijven heruitvinden. Strakker, strakker! Volwassenen behoeven, als het goed is, geen uitleg, zegt de schrijfster in een interview uit 2021. 'Ik ben een groot bewonderaar van Carmiggelt – hoe ouder hij werd, hoe minder woorden hij nodig had. Pluspunten? Het enthousiasme waarmee het is geschreven, de liefde, toen al, voor de personages, van wie ik het gevoel had dat ze veel méér te vertellen hadden. Nog voor De stille zonde verscheen was ik al bezig met Koude lente.'

(Foto auteur: Tessa Posthuma de Boer)