De zieners (achtergrond, 2011)

Thrillerschrijvers zagen 9/11 aankomen

(Door Peter Kuijt)

De Amerikaanse thrillerauteur Tom Clancy publiceerde in 1994 zijn boek Debt of honor (Ereschuld in Nederlandse vertaling). Daarin laat de schrijver, mogelijk geïnspireerd door de ramp in 1992 met de El Al Boeing in de Bijlmer, een volgetankte Jumbo Jet bestuurd door een verbitterde Japanse piloot neerkomen op het Capitool in Washington D.C. De president en talrijke leden van het Huis van Afgevaardigden komen om het leven.

Tegenover de BBC verklaarde Clancy later dat hij de plot van het boek had besproken met een Amerikaanse luchtmachtofficier. 'Die keek me met grote ogen aan. Deze mogelijkheid hadden ze nooit besproken.'

Politici, leger en inlichtingendiensten werd na de aanslagen van 11 september 2001, vandaag precies tien jaar geleden, 'gebrek aan verbeelding' verweten. Niemand had zich kunnen voorstellen dat terroristen zo succesvol aanslagen van een dergelijke omvang hadden kunnen uitvoeren.

Maar fictieschrijvers konden dat wel. De aanslag in 1983 met een vrachtwagen vol springstoffen op een Amerikaanse legerbasis was voor Frederick Forsyth (foto) de aanleiding voor de opzet van een nieuwe thriller. Forsyth stelde zich een terrorist met een vliegbrevet voor. Zou die met een vliegtuig een aanslag kunnen plegen op een wolkenkrabber? De auteur liet het plan voor deze thriller varen omdat hij vond dat de aanslag gemakkelijk te kopiëren was door echte terroristen en omdat hij dacht dat zijn lezers het ongeloofwaardig zouden vinden.

Twee jaar voor de aanslagen deed schrijfster Catherine Coulter in de
thriller The Edge een griezelige voorspelling. Op pagina 19 laat ze een personage zeggen: ,,Misschien zou ik niet bij de contra-terrorismesectie terecht komen. Zeker niet na 11 september, toen de wereld veranderde.''

Ook de Britse acteur Michael Caine (foto) had voorzienende gaven. Hij had een plot bedacht voor een thriller, waarin terroristen een vliegtuig op een Londense wolkenkrabber laten neerstorten. Na de aanslagen in New York kon hij geen letter meer op papier zetten. ,,Het gebeurde echt'', zei Caine in een BBC-radioprogramma. ,,Ik was helemaal geschokt. Ik ben gestopt met schrijven.''

De aanslagen van 9/11 zorgden voor een enorme hoeveelheid aan non-fictie. Zes jaar na de aanslagen waren er ruim duizend boeken verschenen. Fictieschrijvers bleven aanvankelijk ver achter, kennelijk uit schroom om munt te slaan of hun fantasie te laten prikkelen door zo'n tragedie. Maar de laatste jaren zijn er in een gestage stroom thrillers geproduceerd met een link naar 9/11.

Nelson DeMille schreef in 'Wild Fire' (2006) over een rechts complot om een Amerikaanse nucleaire aanval op moslimterroristen uit te lokken. New York Times-journalist Alex Berenson won een Edgar Award met zijn Al Qaida-thriller De betrouwbare terrorist. De Deense schrijver Leif Davidsen laat in De vijand in de spiegel een taskforce oprichten om een Deens Al Qaida-kopstuk te bestrijden. Diens Ierse collega Glenn Meade voert in As van het kwaad een Al Qaida-topman op die de Amerikaanse regering chanteert met verspreiding van grote voorraden zenuwgas.

In De verdwenen broer van Mary Higgins Clark staan de dood van een vader tijdens 9/11 en de vermissing van een broer centraal. Veel lof kreeg de Amerikaanse auteur Olen Steinhauer voor diens De toerist, dat zich voor én na de tragedie in New York afspeelt. En in Op sterven na dood van Peter James grijpt de hoofdpersoon de chaos na de aanslagen aan om een nieuw leven te beginnen.

De terreur van Al Qaida heeft de interesse voor spionagethrillers aangewakkerd. Het werk van 'meesters in het genre' als John le Carré en Frederick Forsyth is nog steeds gewild. Goed ontvangen zijn ook de spionageromans van Dame Stella Rimington, voormalig directeur van de Britse geheime dienst MI5.

Ook Nederlandse auteurs hebben zich door 9/11 laten inspireren. Dit jaar verscheen van de hand van Simone van der Vlugt de thriller In mijn dromen over een helderziende kapster die een aanslag in Amsterdam ziet aankomen. Van der Vlugt verwijst volop naar de instortende WTC-torens, de exploderende treinen in Madrid en de aanslagen op het openbaar vervoer in Londen, maar schrijft ook alinea's vol over de Koran, die eerder verbindend dan polariserend werken.

In Advocaat van de vijand van strafpleiter Geert-Jan Alexander Knoops belandt een Amerikaanse advocaat zelfs op audiëntie bij een 'wijze' Osama bin Laden in het Pakistaanse hooggebergte. Tja, soms is fictie echt vreemder dan de werkelijkheid...

Leonard Rosen - Een en al chaos (2011)

Bijna geslaagde thriller


(Door Guido Huisintveld)

Amsterdam. Op de bovenste verdieping van een grachtenpand wordt een Amerikaanse wiskundige met een dosis raketbrandstof naar het hiernamaals geschoten. De bomaanslag heeft een internationaal karakter zodat inspecteur Henri Poincaré van Interpol de zaak op zich neemt. Wie was de dader? De ex-verloofde? De antiglobalisten? Een hoogbegaafde collega? Henri wordt van het kastje naar de muur gestuurd.

In dit thrillerdebuut van de Amerikaanse auteur Leonard Rosen wordt het hoofdpersonage niet geheel toevallig gepresenteerd als zijnde de kleinzoon van de Franse wiskundige Jules Henri Poincaré, die werkelijk geleefd heeft van 1854 tot 1912. In het boek komen verschillende wiskundige theorieën ter sprake: het menselijk gedrag als mathematisch model, de wereldeconomie als een fractale structuur, patronen in een ogenschijnlijke chaos en de opzienbarende overeenkomst tussen een bloemkoolstronkje en een rivierenstelsel...

Wees gerust: het verhaal is gemakkelijk te volgen zonder noemenswaardige kennis van wiskunde. Leonard Rosen heeft vooral een spannende thriller willen schrijven en in dat opzicht is hij bijna geslaagd.

Bijna. Want naarmate het verhaal vordert wordt de geloofwaardigheid ernstig op de proef gesteld. De auteur jojoot met de spanningsboog: strak, slap, strak, slap… Vermoeiend.

Aan de andere kant biedt het boek een paar interessante invalshoeken en is het opvallend genoeg om Leonard Rosen in de gaten te gaan houden.

Leonard Rosen - Een en al chaos. Vertaling: Mechtild Claessens. Uitgeverij De Arbeiderspers, 372 pag.

Plaat van de maand (17)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Monaldi & Sorti, Jussi Adler-Olsen, Gregg Hurwitz, Violet Leroy, noem maar op. De vroege Nederlandse misdaadroman is op deze site een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Uit zijn rijke collectie richt Van Eyle eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - Nederlandse misdaadschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de zeventiende aflevering uit de serie Plaat van de maand. Nu over William Fox. Alias Peter Leslie. Alias Adrianus Johannes Veltman.

NIET ERG VERHEFFEND

(Door Wim van Eyle)

Ik had er geen idee van wie zich achter dit kennelijke pseudoniem verschool. Ik kende James M. Fox (zie Plaat van de maand 16), maar William? Totdat ik voor in het boek 'De strijd om zijn eer' de volgende opdracht vond: 'Voor mijn vriend Jan Drost uit waardering voor zijn gezonde critiek, De Schrijver A.J. Veltman.'

Toen wist ik het wel, dat was Adriaan Johannes Veltman, geboren in 1905 en tevens de auteur van een hele stapel misdaadboeken onder het pseudoniem Peter Leslie. Ik vond William Fox ook terug in het Lectuur Repertorium met de aantekening 'criminele romans, niet erg verheffend'.

Het feit alleen al dat de Fox boeken uitgegeven werden door Van Kersen zei eigenlijk al genoeg. Deze uitgever van met name de Edward Multon-boeken graaide maar wat raak en las de manuscripten nooit, als het maar spannend was. Dito covertje er om en klaar was Kees.

Dat de covertekenaars ook geen hoog cijfer scoorden deed hem niets. En zo verschenen er bij Van Kersen acht boeken van de hand van William Fox:
'De strijd om zijn eer' (1951)
'De dood speelt mee' (1953)
'De moord op O'Kelly' (1953)
'De mysterieuze erfenis' (1953)
'Het avontuur van Mabel Green' (1954)
'Het geheim van het speelhol' (1954)
'In de schaduw van de dood' (1954)
'Nacht over New York' (1954)

Er is nog een negende boekje maar dat zou ook door iemand anders geschreven kunnen zijn die ook het pseudoniem William Fox hanteerde: 'De verkeerde vrouw', in 1964 uitgegeven door de Vrije Pers (deeltje uit de rode vampen serie)

De boeken stonden uiteraard in vele buurtbibliotheken. Ja, ja, een mens moet wat als verzamelaar.....

(Bron: Wim van Eyle)

Gesignaleerd 59 (nieuws, 2011)

vers van het mes!

MONALDI & SORTI - MYSTERIUM

Bij uitgeverij Cargo is donderdag 8 september de vierde thriller 'Mysterium' van het Italiaanse duo Monaldi & Sorti verschenen. Ook in deze historische thriller speelt Atto Melani de hoofdrol.

Tyrrheense Zee, december 1646. De jonge castraat Atto Melani lijdt met zijn reisgezelschap schipbreuk. Ze stranden op een vergeten eiland, waar Melani in een verlaten fort de sporen aantreft van een Slavonische monnik en de schat waar de castraat, net als zijn reisgenoten, naar op zoek was: een aantal verloren gewaande literaire meesterwerken uit de Oudheid.

Tijdens de speurtocht die hierop volgt, ontdekt Melani een verband tussen de meesterwerken en een vijf jaar eerder gepleegde, mysterieuze moord, waarvan de dader onvindbaar is. Langzaam ontrafelt zich het grote geheim achter de eeuwenoude geschriften.

Rita Monaldi en Francesco Sorti haalden met 'Imprimatur', 'Secretum' en 'Veritas', de eerste drie delen van de Atto Melani-reeks, haalden ze wereldwijd de bestsellerlijsten. Dit jaar schreven zij het geschenkboekje van de Maand van het Spannende Boek: 'Versluiering'.

Monaldi & Sorti - Mysterium. Vertaling: Jan van der Haar. Uitgeverij Cargo, 800 pag., € 24,90. ISBN 978 90 234 6350 4.

Ter ziele (nieuws, 2011)

VLAAMS THRILLERGENOOTSCHAP OPGEHEVEN

Het Genootschap van Vlaamse Misdaadauteurs vzw heeft de pijp aan Maarten gegeven. Alle bestuursleden hebben hun ontslag ingediend. Omdat zich geen nieuwe kandidaten voor een bestuursfunctie hebben gemeld, is besloten het genootschap op te heffen, zo blijkt uit de notulen van 1 september.

Het GVM stond aan de wieg van De Diamanten Kogel, de Vlaamse evenknie van de Nederlandse thrillerprijs De Gouden Strop. Dat het GVM ter ziele is, betekent niet automatisch ook de ondergang van de 'Kogel'. De prijs zal in ieder geval dit jaar nog worden uitgereikt. Voor de tiende editie van DDK zijn meer dan honderd titels ingezonden. Tijdens de Vlaamse boekenbeurs, begin november, zal de shortlist worden geopenbaard.

Jussi Adler-Olsen - Het alfabethuis & De bedrijfsterrorist (2011)

Ontsnap nou toch!



(Door Maarten Moll)

De Deense schrijver Jussi Adler-Olsen is in Nederland bekend geworden met de politieromans rond rechercheur Carl Mørck. In deze zogenoemde Serie Q verschenen vier delen. Een meer dan uitstekende serie, mede door de hoofdpersonen - onder wie Mørcks assistens Assad - van wie we steeds meer te weten komen.

Voor Adler-Olsen aan Serie Q begon, schreef hij drie thrillers. De eerste twee, Het Alfabethuis en De bedrijfsterrorist zijn nu door uitgeverij Prometheus gebundeld. Bijna duizend pagina's zonder Carl Mørck. Is dat voor de Mørck-fans te doen? Ja en nee.

In het eerste deel van Het Alfabethuis laat hij twee Engelse oorlogsvliegers in 1944 in Duitsland neerstorten. Op miraculeuze wijze weten ze uit handen van de Duitsers te blijven. Ze nemen de plaats in van twee SS-oficieren die naar een hospitaal worden gebracht. Ze kunnen dat doen omdat die officieren getraumatiseerd zijn en niet kunnen spreken. Adler-Olsen beschrijft kundig en met spanning - hoe handelt een mens als hij onderdrukt wordt - het verblijf en de strijd om de werkelijke identiteit verborgen te houden. Op simulatie staat de doodstraf. Alleen heeft hij daar wel heel veel pagina's voor nodig. Ontsnap nou toch eens een keer! schreeuw je de twee Engelsen op ene gegeven moment toe.

Ook het tweede deel, dat speelt in 1972, had wel wat korter gemogen. Weer wordt alles uitgesponnen, met gevangennemingen, ontsnappingen etc. Dat je doorleest, is omdat je natuurlijk wel wilt weten hoe het afloopt. De bedrijfsterrorist is een krankzinnge thriller. Maar ook hier nekt de omvang de lezer. Adler-Olsen neemt veel te veel hooi op zijn vork. Peter de Boer liquideert bedrijven in opdracht van concurrenten. Origineel gegeven. Maar al snel komt hij, en later ook zijn vriendin, in een web van complotten en internationale criminele netwerken terecht. De kracht van Olsen is dat hij een stuwend verhaal weet neer te zetten (geloofwaardigheid doet er niet toe in thrillers). Hij sleurt je door de pagina's. Maar als het sleuren gaat vervelen...

Ook zijn Serie Q-romans tellen veel pagina's. Ook daar worden de plotlijnen uitgesponnen, maar voor die serie heeft hij - misschien gerijpt als schrijver - kleurrijke personages geschapen die bovendien meer inhoud hebben. En in die roman heeft hij lucht verwerkt. Humor vooral, en terzijdes die het allemaal niet zo loodzwaar maken.

Jussi Adler-Olsen - Het alfabethuis & De bedrijfsterrorist. Vertaling: Erica Weeda. Uitgeverij Prometheus, 976 pag.

(Bron: Het Parool)