Plaat van de maand (52)

De Spanningsblog heeft met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht besteed aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site nog immer een ondergeschoven kindje. Maar de hartstochtelijke verzamelaar Wim van Eyle voorzag de afgelopen jaren in een behoefte. Zijn zeer gevarieerde collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richtte Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Hij stond aan de basis van een rubriek die een steeds groter aantal volgers kreeg. Van Eyle heeft helaas laten weten een punt te zetten achter deze reeks. Vandaag de tweeënvijftigste en dus laatste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over schrijfster Eline Capit.

SPANNING, SFEER EN HUMOR

(Door Wim van Eyle)

Eline Capit

Eline Capit (1921-1997) begon als schrijfster van jeugdboeken. In 1952 schreef uitgeverij Bruna een prijsvraag uit waarbij de deelnemers een verhaal konden insturen. De jury bestond uit de welbekende Max Dendermonde, de ook wel bekende Mr. E. Elias, Mr. Jan Derks en Eva Raedt-de Canter.

Het verhaal onder de titel 'De wolven en de schapen' van Eline Capit werd geprezen vanwege de uitbundige vitaliteit, de daverende humor en de allermalste associaties (typeringen die later het handelsmerk van haar detectives werden). Eline Capit behoorde tot de prijswinnaars en in 1953 verscheen haar verhaal als gebonden boek bij Bruna. Het boek viel goed in de smaak, zelfs zo goed dat er in Amerika een Engelse vertaling verscheen onder de titel 'Run from the sheep'.

In 1954 verscheen als boek van de maand 'Van onbesproken gedrag', handelend over de moord in de Blauwstraat, de tweede detective bij Bruna van Eline Capit.

In de jaren die volgden was Capit vooral actief als journaliste (o.a. bij De Telegraaf), tot in 1964 bij uitgeverij de Spaarnestad de door Capit geschreven detective 'Slalom met de dood' verscheen. Spanning, sfeer en humor. Bruna ging nooit zo erg oplettend te werk vandaar dat we er niet van opkeken dat in 1971 het door Ted Viking (lees: Jan Louwen) geschreven spannende boek 'Slalom met de dood' ook bij Bruna verscheen. Gewilde titel kennelijk.

Eline Capit schreef tenslotte nog een kort spannend verhaal dat onder de titel 'Crime Passionel' in de bundel 'Dubbel M' bij Kruseman verscheen (1965). Trouwens ook een titel die meerdere malen voorkomt.

Bibliografie van Eline Capit

1. 1953 De wolven en de schapen (cover Dick Bruna)
2. 1954 Van onbesproken gedrag (cover Dick Bruna)
3. 1964 Slalom met de dood

(Bron: Wim van Eyle)

Plaat van de maand (51)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Arturo Pérez-Reverte, Val McDermid, Jac. Toes, Jens Lapidus, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek blijft op deze site een ondergeschoven kindje. Maar de hartstochtelijke verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn zeer gevarieerde collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de eenenvijftigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over marineofficier Bronger.

BEDENKER VAN VROUWENVERSIERDER TED HARD

(Door Wim van Eyle)

In 1923 werd in de stad Groningen J.F. Brongers geboren. Hij tekende voor een baan bij de marine en in 1946 koos hij het ruime sop. 

Hij bleek een goed gevoel voor de zeevaart te hebben en al snel begon hij er over te schrijven of werkte hij mee aan boeken over de zeevaart. Vooral wanneer het een spannend deel was, een schipbreuk of zo, was hij op zijn best. Zo is zijn naam te vinden in 'ABC voor de watersport', 'Schepen en scheepvaart', 'De glorie van de scheepvaart', 'De woeste zee', 'Schipbreuk van de Medusa'.

Op zekere dag zat hij aan boord een detectiveboekje te lezen, maar hij vond het zo slecht dat hij het onder het uiten van enkele zeemansverwensingen  door de openstaande patrijspoort in de zee smeet. Collega's lieten niet na om meteen op te merken: ,,Jij kan het zeker beter?" 

Dat liet Brongers zich geen twee keer zeggen, hij koos de naam Bronger als pseudoniem en bedacht een hoofdpersoon die in alle zes zijn detectives zou gaan optreden, Ted Hard.

Ted Hard, particulier detective en een jongen die in zijn vrije tijd adembenemende avontuurtjes beleeft met nog adembenemender vrouwtjes, gaat de kar trekken.

Bronger komt terecht in de Witte Raven Detective Serie van uitgeverij West-Friesland in Hoorn. In de jaren 1967 en 1968 verschijnen vier pocketboekjes met Hard in de hoofdrol. In 1969 komen er nog twee (maar dan in een wat groter formaat) bij de Combinatie N.V. te Rotterdam. 

Twee manuscripten blijven op de plank liggen en dat is dan meteen het einde van de Hard-avonturen. Brongers gaat zich weer met het wat serieuze werk bezig houden en zijn boekjes komen in tweedehands boekwinkeltjes terecht waar ik er zelfs nog vier gulden voor moest betalen.....

Bibliografie Bronger 

1. 1967 'Moord bij de marine' 

2. 1967 'Nou...nou...Ted Hard' 

3. 1968 'Wel Mona, geen Lisa' 

4. 1968 'Schaduwen over het IJsselmeer' 

5. 1969 'De vallende dood' 

6. 1969 'La tentadora (De verleidster)' 

- 1969 ''t is mis' (niet verschenen) 

- 1969 'Nullen en gaatjes' (niet verschenen) 

De covers van de eerste vier boekjes kwamen uit Ontwerpstudio HBM, die van boekje vijf en zes werden getekend door Cargelli.

(Bron: Wim van Eyle)

Plaat van de maand (50)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Fred Vargas, Tess Gerritsen, Donald Nolet, Marion Pauw, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek blijft op deze site een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn zeer gevarieerde collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de vijftigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Fred Summer.

GEESTELIJK VADER VAN DETECTIVE PETER VAN ZIJL

(Door Wim van Eyle)

Frits de Winter werd geboren in 1937 als zoon van Jan de Winter (1900-1992), die vanaf 1953 een enorme stapel misdaadromans schreef. Vader Jan was waarschijnlijk de eerste Nederlandse schrijver die een seriemoordenaar ten tonele voerde. 

Zijn zoon Frits, later werkzaam als vakjournalist en vertaler, schreef als negentienjarige zijn eerste misdaadroman onder de titel 'De dood kwam door de sneeuw'. Zijn boek werd uitgegeven bij de Nederlandse Keurboekerij, dezelfde uitgever waar ook de boeken van zijn vader verschenen. 

De uitgever leek het wenselijk dat vader en zoon niet beiden onder dezelfde naam, De Winter, publiceerden en zo koos Frits de Winter voor het voor de hand liggende pseudoniem Fred Summer. 

Van 1962 tot en met 1964 verschenen vijf misdaadromans van Summers hand. In al zijn boeken is particulier detective Peter van Zijl de hoofdfiguur met aan zijn zijde zijn assistent Remco de Rochebrune, terwijl af en toe Peters vrouw Betty ook nog een klein rolletje had. 

Na zijn zesde boek stopte Summer met het schrijven van boeken. Hij was inmiddels vakjournalist geworden en als hoofdredacteur en uitgever verantwoordelijke voor de tijdschriften Graficus, Compres, Pers, School, Euro Flexo Magazine plus redacteurswerk voor Ouders van Nu en Straks Studeren. Daarnaast vertaalde hij een groot aantal boeken en publicaties uit het Engels en Duits voor de Nederlandse Keurboekerij. 

 Enige jaren na het verschijnen van zijn laatste boek verscheen bij Uitgeverij Nooitgedacht, gelieerd met het Antwerpse bedrijf De Goudvink een pocketeditie van 'Dood op een Zomerdag' onder de titel 'Het begon met de dood'. Dat was nog niet alles want Summers boek 'Bloedgeld' verscheen illegaal als pocket onder de titel 'Profiteurs in het leger' ('printed in Spain' staat er nota bene nog in de boekjes). 

Het was jatwerk van de bovenste plank. Summer wist van niets en heeft er ook nooit een cent voor ontvangen. Toen hij pas later merkte dat dit gebeurd was,  was zowel de Nederlandse Keurboekerij als Nooitgedacht al ter ziele. 

Bibliografie van Frits de Winter/Fred Summer: 

1. 1957: De dood kwam door de sneeuw 

2. 1962: De dode moordenaar 

3. 1963: Dood op een zomerdag 

4. 1963: Bloedgeld 

5. 1964: Muziek, maanlicht en ... moord 

6. 1964: De papiermoorden 

 (Bronnen: Wim van Eyle, Alwin van Ee)

Plaat van de maand (49)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Bear Grylls, Sebastian Fitzek, Marelle Boersma, Tess Gerritsen, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek blijft op deze site een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn zeer gevarieerde collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de negenenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Dr. Carel J. Brensa.

AUTEUR EN ILLUSTRATOR

(Door Wim van Eyle)

Dr. Carel J. Brensa woonde en werkte in Amsterdam. Hij publiceerde veel boeken, waaronder een serie detectiveromans die werden uitgegeven bij Uitgeversmaatschappij W. de Haan in Utrecht. Het waren deeltjes in de Maurice Marcel-reeks.

1. 'De gouden naald' (1921)

2. 'De machtige tegenstander' (1922)

Beide boeken waren geïllustreerd. Bovendien waren ze voor die tijd redelijk dik, meer dan 230 pagina's. Er was sprake van nog drie delen:

3. 'Het radium-mysterie' 

4. 'Het geheim van den chemist!'

5. 'De bloedverwanten!'

Ingenaaid kostten ze per stuk f 1,25, gebonden f 1,90. Ik heb ze echter nog nooit gezien.

Wat ik wel met veel genoegen heb gelezen, was 'Schetsen van de wielerbaan', een 47 pagina's tellend boekje uit 1923 met 'Herinneringen Aan Den 24-uurs Wedstrijd in Het Amsterdamse Stadion'. Wielrennen dus, met coureurs als Brocco, Tulleken, De Castro, Duim, Peters, Willems, Saldow, Blekemolen, Van Duyn en Moeskops. Met veel leuke illustraties, dat kon Brensa dus ook. 

Maar Brensa kon nog meer. Want hij schreef ook het reisverhaal 'West-Indië, beschouwingen van een toerist'. 

(Bron: Wim van Eyle)  

Plaat van de maand (48)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Stephen King, Donald Nolet, Ian Rankin, Colin Dexter, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek blijft op deze site een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de achtenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Peter Bogan.

DE BIBLIOTHEEKMAN

(Door Wim van Eyle)

De Rotterdammer Dick L. Uyt den Bogaard (een naam die gelijkenissen vertoont met die van Hans Uyttenbogaert, de Amsterdamse hoofd- inspecteur die door schrijver Havank in het leven geroepen werd) was schrijver en vertaler vanuit het Engels, Frans, Duits en Spaans. Hij schreef nooit onder eigen naam, maar gebruikte de pseudoniemen Peter Bogan, Lionel Davis, Richard Colt, Mary Ann Roberts en Mary Ellington. 

Uyt den Bogaard schreef bewust voor de buurtbibliotheken die vooral in de jaren vijftig van de vorige eeuw erg in trek waren. Een spannend boek lenen voor een kwartje of zo.... machtig toch? Het schrijven voor het bibliotheekpubliek hield in dat zijn boeken ieder literair gehalte ontbeerden. Het waren vrij simpele verhaaltjes, soms saai maar ook wel spannend zoals in de Peter Bogan-boeken waarin hij een figuur die de naam De Vleermuis kreeg liet opdraven als een vernietiger van het kwaad, maar dan wel gekleed in een nauwsluitend zwart pak en een kap met oren. Als je de kaften bekijkt zie je hem op sommige covers staan en moet je meteen denken aan bepaalde Amerikaanse films die eenzelfde soort figuur hanteerden. 

De covers en de verhalen zijn kenmerkend voor de buurtbibliotheken uit die tijd. Naast zijn eigen Lionel Davis-boeken waren er ook die van Edward Multon, Jules Moran en Francis Hobart, om alleen maar de bekendsten te noemen. Boeken die voor de verzamelaar moeilijk te krijgen waren omdat ze niet in de gewone boekhandel te koop waren. Het was dus wachten op het faillissement van een buurtbibliotheek en dan met z'n allen er op een holletje naar toe om nog wat (vaak beschadigde) exemplaren te pakken te krijgen. Een oude verzamelaar die er mee ophield was ook een vaste prooi. 

Bibliografie Peter Bogan: 

1. 1948: De dood slaat een regel over (De Steenuil te Hoorn) 

2. 1950: De zwarte vleermuis vliegt bij nacht (De Steenuil) 

3. 1950: De zwarte vleermuis slaat toe (De Steenuil te Hoorn) 

4. 1950: Smokkelkoning (Mertens en Stappaerts - Antwerpen) 

5. 1951: Om de heerschappij der Volcano (De Steenuil) 

6. 1951: De zwarte vleermuis grijpt in (De Steenuil) 

7. 1952: Waar is Red Flanagan? (Mertens en Stappaerts) 

8. 1952: Bevroren goud (Mertens en Stappaerts) 

9. 1953: Red Flanagan (Mertens en Stappaerts) 

10. 1961: De rode kanarie (Universum, een heel klein boekje circa 11 bij 5 centimeter) 

(Bronnen: Wim van Eyle, Hillebrand Komrij)

Plaat van de maand (47)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Brad Thor, Michael Berg, Dean Koontz, Arjen Lubach, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de zevenenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Leo Beek. Alias Jan van Marxveldt. Alias Dick Bender.

DE SCHRIJVER DIE SEKS NIET UIT DE WEG GING

Door Wim van Eyle)

Leo Beek 

Leo Beek werd geboren op 27 juni 1920 als zoon van de schrijfster Cissy van Marxveldt (Setkse Beek-de Haan), bekend van de boeken over het HBS-meisje Joop ter Heul. Het eerste boek van Leo Beek verscheen onder de schuilnaam Jan van Marxveldt en had als titel 'De drijfjacht van David Napoleon' (eerste druk 1945, tweede druk 1946), een boek waarin Leo Beek zijn woede over de Tweede Wereldoorlog onverbloemd verwoordde en ook de seks niet uit de weg ging. In het verhaal werd voor die tijd gedetailleerd beschreven hoe de heldin met de held naar bed gaat.

Bij de massa viel dat goed en niet-goed, velen stelden het op prijs dat de oorlogsvoerders op hun falie kregen anderen vonden dat hij de naam van zijn moeder Cissy van Marxveldt door het slijk haalde met zijn onverbloemde weergave van bepaalde scènes, terwijl Cissy juist heel meisjesachtig en romantisch schreef. In een interview met het AD gaf Leo Beek later toe dat  het fout was dat hij de naam van Van Marxveldt gebruikte. ,,Het was een ideetje van de uitgever - niet zo'n best ideetje achteraf gezien.''

Het boek werd uitgegeven door boekhandel De Erven Loosjes uit Heemstede met een covertekening van ene De Kruijff. Het tweede boek (nog steeds onder de naam Jan van Marxveldt), 'Het Veemgericht van David Napoleon', verscheen bij De Erven Loosjes in 1948. Degene die deze maal voor de omslag zorgde was de uitstekend tekenende en welbekende Hans Borrebach.

Wat later zou verschijnen maakte zijn moeder niet meer mee: de in 1889 geboren Cissy van Marxveldt stierf drie jaar na de Tweede Wereldoorlog. Na een kort en stil intermezzo verschenen in 1956 nog drie detectives nu bij De Bezige Bij in de serie Schrik in plastic met omslagtekeningen van Pim van Boxsel. Het waren 'Drie blinde muizen', 'Mode en misdaad' en 'Costaldos was hier'. 

Leo Beek hanteerde nu als schuilnaam Dick Bender die als volgt ontstaan zou zijn: Beek zat met zijn uitgever Geert Lubberhuizen te brainstormen over een nieuwe schuilnaam, want Van Marxveldt, dat kon niet meer,  vonden beiden. Beek had er op een gegeven moment genoeg van en zei: ,,Nou, ik ben d'er." waarop Lubberhuizen voor de dag kwam met ,,Die is goed, Dick Bender. "Dat had Beek weliswaar niet gezegd maar dat deed er niet toe volgens de uitgever. 

Van Beek ging werken bij Philips en boekte nog successen met zijn 'Pioniers der Natuurwetenschappen deel I en II' (1983, 1987) en de herdruk 'De geschiedenis van de Nederlandse natuurwetenschap' (2004). Hij schreef nog een hommage aan zijn moeder en werkte samen met de tekenaar Peter van Straaten (uitgeverij Westfriesland). 

Bibliografie spannende boeken: 

1. 'De drijfjacht van David Napoleon', eerste druk (1945) 

2. 'De drijfjacht van David Napoleon', tweede druk (1946) 

3. 'Het veemgericht van David Napoleon' (1948)

4. 'Drie blinde muizen' (1956) 

5. 'Mode en misdaad' (1956) 

6. 'Costaldos was hier' (1956) 

(Bronnen: Wim van Eyle, AD, HHersevo)

Plaat van de maand (46)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Lisa Gardner, Henning Mankell, Elizabeth George, Simon de Waal, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site nog steeds een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de zesenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Tjeerd Adema, de schrijvende hoofdredacteur. 

VAN KRANTENJONGEN TOT DETECTIVESCHRIJVER

(Door Wim van Eyle)

Tjeerd Nicolaas Adema werd op 09-11-1885 in Middelburg geboren. In de Zeeuwse hoofdstad doorliep hij de H.B.S., werkte in een apotheek (wellicht Dekkinga?) en was leerling-journalist bij de Middelburgsche Courant. 

In 1912 werd hij redacteur en verslaggever bij de Goesche Courant waar hij van 1914 tot 1918 hoofdredacteur was. Het schrijven zat hem in het bloed, hij zou dan ook van 1918 tot in 1950 bij de Alkmaarsche Courant als hoofdredacteur werken en het laatste decennium van zijn leven nog allerlei redactionele werkzaamheden bij hetzelfde dagblad doen.

In 1925 werd Adema benaderd door de Alkmaarse kinderboekenuitgeverij Kluitman met de vraag of hij niet het boek 'John Workmann der Zeitungsboy: eine Erzahlung aus der amerikanischen Grossindustrie' van Hans Dominik wilde vertalen. Ja, zei Adema en het werd 'John Pitt, van krantenjongen tot millionair'  (1926). Het boek had succes, een gevleugelde uitdrukking was geboren en Adema besloot nu ook zelf boeken te gaan schrijven. Dat werden er dertien, waarvan de meesten een avontuurlijk tintje hadden. 

De eerste was 'De Koning der menschenredders' (1927), daarna volgden diverse jongensboeken ('De man die de trap afging' had behoorlijk wat succes). Een boek dat een van zijn bekendste boeken zou worden, was 'De dood van apotheker Dekkinga' (1943) dat zich deels afspeelt op de redactie van een krant. Het boek komt in veel lijstjes van de liefhebbers van misdaadboeken voor (gezocht of aangeboden), maar duidelijk is wel dat die het boek uitsluitend op de titel beoordelen en het niet gelezen hebben want het boek is een gewone roman met geen spoortje misdaad. Een bijzonderheid is dat dit boek het eerste Zwarte Beertje van Bruna zou worden met een cover van Dick Bruna. 

Na het jongensboek 'De Zilveren Scheepjes' (ook een succesnummer, 1948) volgden in hetzelfde jaar eerst 'Het mysterie van de Prinsengracht' (uitgegeven door de Regionale Dagbladpers) en vervolgens 'Avontuur in de residentie' (uitgegeven door Bruna). Tenslotte volgde in dit hoogst productieve jaar ook nog 'Meneer Jasper's grote avontuur' een lichtvoetige, humoristische semi-detective. 

Naast zijn schrijverij bekleedde Adema talrijke maatschappelijke functies. Zo zat hij in het hoofdbestuur van de Nederlandse journalistenkring, verrichtte hij werkzaamheden voor de Openbare Leeszaal. Daarnaast was hij een groot voorvechter voor het behoud van de Alkmaarse kaasmarkt en betrokken bij de fondsenwerving voor de bouw van een ziekenhuis. 

Toen Tjeerd Adema in 1950 stopte met zijn hoofdredacteurschap werd hij vele malen in het zonnetje gezet. Van 1950 en 1960 vulde hij nog grote stukken in de krant met het stadsnieuws en de overzichten van de Alkmaarse gemeenteraad. Adema, een zeer actieve man die alleen maar stil zat als hij aan het schrijven was, overleed op 30 september 1960 in Alkmaar

(Bronnen: Wim van Eyle, Wikipedia)

Plaat van de maand (45)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Heleen van der Kemp, Deflo, Pierre Lemaitre, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site nog steeds een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3400 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de vijfenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Hans van Zuydveen. En Kees van Ginneken.

SCHRIJVER VAN 'ADEMBENEMENDE' MISDAADBOEKEN

(Door Wim van Eyle)

Hans van Zuydveen en Kees van Ginneken zijn twee van de vele pseudoniemen waarachter Cornelis Johannes Maria Fens in zijn loopbaan als schrijver schuil ging. Het zijn deze twee namen die de schrijver zo af en toe gebruikte voor zijn spannende boeken met misdadigers en spionnen. Dit maakt slechts een deel uit van zijn vrij groot oeuvre waarin ook romans, damesboeken, jeugdboeken, streekromans, informatieve boeken en foto-boeken een rol speelden. 

Fens werd op 2 november 1921 in Breda geboren (in het zuiden van de stad ligt de wijk Ginneken, vandaar de bijnaam Ginneken) en overleed op 21 december 1975. Aangezien Fens verwarring met de zeer bekende auteur en recensent Kees Fens (een volle neef) uit de weg wilde gaan schreef hij nooit onder de naam Fens, ook niet op die momenten dat hij als journalist actief was.

Hans van Assumburg was het meest bekende pseudoniem van deze schrijver en journalist. Veel medewerkers van uitgeverijen wisten zelfs niet dat dit niet zijn echte naam was. Naast de naam Hans van Assumburg schreef hij ook onder namen als Karin de Leeuw en Liesbeth van Hierden. Onder zijn eigen naam zijn er geen publicaties van hem bekend.

Als journalist werkte hij o.a. voor de Zandvoortse Courant en het blad De Lach. Fens liet de spanning altijd uitgebreid aan bod komen in zijn zogenaamde misdaadboeken (zie de zes hieronder). Al zijn spannende boeken werden uitgegeven door uitgeverij De Lanteern te Utrecht waarvan de flapschrijver verzot was op het woord 'adembenemend'. 

De covertekening van de man met het koffertje (wat zit er in het koffertje?) die op weg is naar een vliegtuig is van de gemakkelijk schetsende Van der Harst. De covertekening van 'De redding van Werner Kutscher' is van de man die later enige naam zou krijgen met zijn stropdas-ontwerpen Cor van Velsen. 

Het boek 'Dubbelspion' schreef Kees van Ginneken op basis van het gelijknamige hoorspel van Carl Lans (1913-1995), een man die vele malen zijn luisteraars boeide met een spannend hoorspel. Van Ginneken en Lans zijn samen verantwoordelijk voor dit spannende boek dat al snel zijn weg naar de bibliotheek vond. 

Bibliografie voor zover spannend: 

Als Hans van Zuydveen: 

1. 1957 - 'Hij wist er alles van' 

2. 1960 - 'Noodlanding' 

3. 1961 - 'Opleiding voor de dood' 

4. 1961 - 'De veertiende man'

Als Kees van Ginneken: 

5. 1956 - 'De redding van Werner Kutscher' 

6. 1964 - 'Dubbelspion' 

 (Bronnen: Wim van Eyle, Wikipedia)

Plaat van de maand (44)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Saskia Noort, James Patterson, Jamie Mason, Henning Mankell, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site nog steeds een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3300 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de vierenveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Jacques van Workum. Alias Lionel Dake.

VEELSCHRIJVER VAN TONEELSTUKKEN, COLUMNS EN DETECTIVES

(Door Wim van Eyle) 

Jacques van Workum was een pseudoniem dat gebruikt werd door Wiert Jakob Eelssema (en niet Ilsema zoals hij voorheen wel aangeduid werd). Wiert Jakob werd op 25 januari 1902 geboren in het Groningse Nieuw Scheemda. Hij ging zijn hele leven lang ongehuwd door het leven en werd ook bekend onder meerdere pseudoniemen zoals Bibiane Gaaikema en Jan Hendrik Vos. Hij was een zoon uit een boerengeslacht uit Siddeburen.

Eelssema was journalist, criticus en recensent. Hij publiceerde in meerdere kranten, waaronder de Winschoter Courant, de Noord-Ooster en de Eemsbode, maar ook in landelijke tijdschriften verscheen zijn naam regelmatig.

In 1929 begon hij met zijn eerste boek, een avontuur van de detective David Brown. De serie zou acht delen beslaan en werd in zeer korte tijd geschreven: in 1929 en 1930. De acht delen werden uitgegeven door N.V. Gebroeders Graauw' s Uitgevers-Maatschappij te Amsterdam.

Graauw had ook een vestiging in Nederlands-Indië en wel in Soerabaja, daarom is het niet zo vreemd dat de acht delen in 1938 ook in het Maleis verschenen. De hoofdfiguur is in dit geval Hikajat Dari Si Mata (Maleis voor detective) Brown. Er is wel gezegd dat de acht boeken oorspronkelijk in het Maleis geschreven waren, maar dat is onjuist. De boeken zijn allen van illustraties voorzien, getekend door Henri Christiaan Pieck (Den Helder, 1895 - Den Haag, 1972). 

In 1940 startte Eelssema met een tweede serie detectives, ditmaal onder het pseudoniem Lionel Dake. Vier boeken verschenen bij de mij onbekende uitgever Enum. Hij schreef ook nog een aantal jongensboeken onder eigen naam en onder Lionel Dake, de laatste met de titels 'Het dal der geheime verschrikkingen' (1950) en 'Jim de Panter en zijn helpers'. Daarnaast verschenen er nog romans, meer dan vijftig toneelstukken (veelal kluchten) en ontelbare publicaties en columns. Er zou ook nog sprake zijn van en manuscript met als titel 'Moord op het Hoogeland', maar dat is verloren gegaan. Eelssema overleed op 20 oktober 1970 in het Groningse Nieuwwolda.

Bibliografie als Jacques van Workum: 

1. 1929 - 'Het geheim van den doode die terugkeerde' (Graauw) 

2. 1929 - 'De ongekroonde koningin' (Graauw) 

3. 1929 - 'De onzichtbare tegenstander' (Graauw) 

4. 1929 - 'De redder van het vaderland' (Graauw) 

5. 1929 - 'Het eiland der verschrikking' (Graauw) 

6. 1929 - 'Een man van karakter en een man van de daad' (Graauw) 

7. 1930 - 'De Indische prins' (Graauw) 

8. 1930 - 'De liefde van een detective' (Graauw)

Als Lionel Dake: 

9.   1941 - 'Mij is de wrake' (Enum) 

10. 1942 - 'De man met de kattenoogen' (Enum) 

11. 1948 - 'Draden' (Enum) 

12. 19?? - 'Klein slam schoppen' (Enum) 

(Bronnen: Wim van Eyle, Harm Hillinga)

Plaat van de maand (43)

De Spanningsblog besteedt met recensies, interviews en nieuws voornamelijk aandacht aan de hedendaagse thriller en de auteurs daarvan: Bavo Dhooge, Dennis Lehane, Charles den Tex, Linwood Barclay, noem maar op. Het vroege Nederlandse spannende boek is op deze site nog steeds een ondergeschoven kindje. Maar verzamelaar Wim van Eyle biedt uitkomst. Zijn niet geringe collectie van ruim 3300 Nederlandstalige misdaadromans aanschouwend richt Van Eyle sinds mei 2010 eens per maand de schijnwerper op het werk van een - soms vergeten - thrillerschrijver uit vroeger tijden. Vandaag de drieënveertigste aflevering uit de serie Plaat van de maand. Over Frantisek Winter.

GEESTELIJK VADER VAN DE AARTSENGEL

(Door Wim van Eyle)

Frantisek Winter was een Tsjechische kunstchilder die vooral uitblonk in winterlandschappen. Een andere Frantisek Winter was een sportman, die aan de Olympische Winterspelen meedeed. En er was een derde Frantisek Winter en die laatste wandelde in Nederland rond als schrijver. Deze Frantisek Winter was het pseudoniem van Vincent van der Linden die geboren werd op 10-06-1934 en - nog niet zolang geleden - overleed op 01-09-2012. 

Zijn eerste boek verscheen in 1955 bij de uitgever J.T. Swartsenburg N.V. uit Zeist. Al zijn boeken zouden trouwens daar verschijnen. In de boeken van Frantisek Winter speelde steeds een Franse detective (Gabriel Katz) de hoofdrol, een detective die ook een pseudoniem of bijnaam had, namelijk De Aartsengel. Een fraaie blunder is wel dat op de cover van het tweede bij Swartsenburg verschenen boek met flinke letters staat De Aardsengel (op de binnenpagina is de fout overigens hersteld). 

Winter schreef elf boeken in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Daarnaast gebruikte hij nog een pseudoniem, als Thomas Wintner schreef hij korte verhalen zoals 'De bloedige farao' (in 1982 in Elsevier) en 'De piraat' (in 1984 in Crime nummer 2). 

Van beroep was Vincent van der Linden redacteur van een aantal sciencefictionbladen, hij werkte als vertaler en als ontwerper. Hij produceerde zinnen als ',,Grote God!" stootte hij uit, ,,die man is compleet afgeslacht! Wat een bloedbad! Gruwelijk!" Hij wendde zich kokhalzend af.' Nog een voorbeeld: 'Hij liep naar boven en vond haar liggen lezen op een donkergroene plaid. Naast haar lagen een paar kleine lapjes. Het waren de beide delen waaruit het badpak bestond.'

Bibliografie van Frantisek Winter: Alle boeken verschenen bij J.T. Swartsenburg 

1955 'De aartsengel en de 9e hemel'

1956 'De aardsengel (sic) en de wufte vrouwen'

1956 'De aartsengel vangt een reptiel'

1956 'De aartsengel in Los Angelos'

1956 'De aartsengel in het huis der dwazen'

195? 'Paniek rond Place Pigalle'

195? 'De aartsengel in Huize Veronica'

195? 'Nachtfuif in Santa Monica'

195? 'Het marihuana mysterie'. Als pocket verschenen in de serie Zegel-Pockets (Swartsenburg) 

195? 'Whiskey en plakband'

195? 'Moord om vijf dollar'

 

In deze serie zouden nog uitkomen: 'Vrouwen op drift', 'Drama in Las Vegas', 'Bloed en whiskey' en 'Moord per glas en per liter'. Deze laatste vier titels zijn waarschijnlijk nooit verschenen. 

(Bronnen: Wim van Eyle, Klaas van der Spoel)