09 juni 2010

Arnaldur Indriðason (interview, 2010)



'Ik schrijf niet voor reisgidsen'



Arnaldur Indriðason is één van de beroemdste schrijvers van IJsland. Zijn politieromans met inspecteur Erlendur in de hoofdrol zijn ook buiten IJsland razendpopulair. 'Ik denk de hele dag aan moord.'

(Door Maarten Moll)

REYKJAVIK - De crisis heeft ook op IJsland hard toegeslagen. Maar de lach op het gezicht van de man op de leren bank in een speciaal voor hem gereserveerde lounge in Hotel Holt vertelt een geheel ander verhaal. Die man is Arnaldur Indriðason, IJslands beroemdste misdaadauteur. Zijn nieuwste, het nog niet in het Nederlands vertaalde Svörtuloft, verscheen rond Kerstmis op IJsland en voert sindsdien de bestsellerlijst aan.

Indriðason is wereldberoemd geworden met zijn politieromans met inspecteur Erlendur Sveinsson (kortweg Erlendur genoemd) in de hoofdrol. Vertaald in dertig talen, uitgegeven in 36 landen. En hij houdt niet van het reizen om zijn boeken te promoten, noch van het geven van interviews. Het liefst zit hij achter zijn bureau om aan een nieuw boek te schrijven. 'Ik denk de hele dag aan moord', zegt hij. Hij kijkt de interviewer even doordringend aan en lacht. Als in een volgend boek een journalist wordt vermoord, weten we de bron.

Een heel grote meneer is hij dus, met een enorme schare Erlendur-fans. Erlendur, de gescheiden politieman met twee verslaafde kinderen én een duister verleden. Een meer dan intrigerend personage, die ook nog een uitstekende vakman is. Het weerhield Indriðason er niet van Erlendur niet te laten optreden in zijn voorlaatste roman Onderstroom.

'Commercieel niet goed? Wat heb ik daarmee te maken? Ik schrijf wat ik wil. Ik had gemakkelijk weer een boek met Erlendur in de hoofdrol kunnen schrijven. En daarna nog een. En dan zou ik nooit meer van hem loskomen. Ik zou claustrofobisch worden. Maar ik wil het voor mezelf ook spannend houden. Ja, er zullen lezers zijn die hem missen. Maar met de lezer heb ik tijdens het schrijven niets te maken. En ook in Svörtuloft zien we Erlendur niet terug. Daarna pik ik hem weer op waar ik hem heb achtergelaten.'

Wat goed nieuws is voor de Erlendur-volgers. Immers, aan het einde van Onderkoeld (het boek voor Onderstroom) ging Erlendur terug naar het woeste oosten van IJsland, waar hij in zijn jeugd in een sneeuwstorm zijn broer verloor. 'Onderkoeld is het tweede deel van een serie van vier boeken, die zich alle in dezelfde periode van het jaar 2005 afspelen. De middelste twee bieden ruimte aan Erlendurs naaste rechercheurs, Elínborg en Sigurdur Oli.'


Uitdaging
'Ik wilde mezelf verrassen door eens niet over Erlendur te schrijven. Noem het een uitdaging. Elínborg kennen we vrij slecht uit de eerdere boeken. Ik wilde haar een verleden geven, een familieleven.'

Dat is Indriðason in Onderstroom heel goed gelukt. Elínborg krijgt op een bijna onnadrukkelijke wijze - de roman draait om het oplossen van de moord op een verkrachter - reliëf. Een bijfiguur van wie op meesterlijke wijze een hoofdpersonage wordt gemaakt. Heel knap.

Indriðason komt terug op zijn lezers. 'Ik word heel vaak aangesproken. 'Wat is er met Erlendur gebeurd?' vraagt men dan. Dat vind ik grappig. Een goed teken. Hij zit in het hart van de mensen. Ze missen hem, en ik moet daar voorlopig mee leven. U vraagt ook waar hij is gebleven. Dat vind ik mooi, dat Erlendur een universeel personage is. En dat voor een IJslander!'

Lijden, dat is eigenlijk het thema van Indridason. 'Erlendur lijdt. Hij begrijpt hoe het is om te lijden. Hij kampt al zijn hele leven met het verlies van zijn broer. Die sneeuwstorm achtervolgt hem, kwelt hem. Vanuit dat gevoel begrijpt hij slachtoffers, voelt hij hun pijn. Het maakt hem menselijk. Hij roept sympathie op. Hij is vooral geïnteresseerd in mensen die zijn verdwenen. Hij trekt zich het lot van de achterblijvers aan, omdat Erlendur, in meerdere opzichten, ook een achterblijver is. Ik heb hem teruggestuurd om eindelijk eens in het reine met dat verleden te komen.'

Nu Indriðason dat zegt: het is opvallend dat in veel van zijn boeken sprake is van verdwenen mensen. De broer is wat dat betreft een constante in zijn boeken. 'Het leven op IJsland is hard. Er wil bar weinig groeien, het weer kan voor enorme problemen zorgen. Dat wil ik laten zien in mijn boeken. Er verdwijnen nog steeds mensen, die ook nooit meer zullen worden teruggevonden, al zijn het er niet meer zo veel als vroeger. Er is veel over geschreven, Erlendur leest die boeken. Ik gebruik de kracht van de natuur omdat die nu eenmaal voorhanden is. Maar ik maak mijn land niet mooier of slechter dan het is. Ik schrijf niet voor reisgidsen.'

'Het is moeilijk heel origineel te zijn als je een rechercheur schept. Laat hem gewoon een IJslander zijn, dacht ik. En dat is Erlendur, gewoon een IJslander.' Zo probeert Indriðason ook het gewone leven op IJsland in zijn boeken te verwerken. 'In de meeste boeken staat het familieleven centraal. Het is het enige instituut dat telt in de samenleving. Ik ben benieuwd naar wat in gezinnen omgaat, dat onderzoek ik ook in mijn boeken. Ik ben daar eigenlijk meer in geïnteresseerd dan in de vraag wie het gedaan heeft. Het gaat mij om de mensen over wie ik schrijf. Het gaat me nooit om het specifieke politiewerk, dat vind ik saai. Omdat het wel ongeveer moet kloppen, bel ik een vriend op het politiebureau. Maar ik wil niet worden gehinderd door de wetenschap hoe de politie van Reykjavik precies te werk gaat bij een onderzoek. Ik heb uit die hoek ook wel gehoord dat het in mijn boeken anders toegaat dan in werkelijkheid het geval is, maar daarentegen vinden ze Erlendur weer heel sympathiek. Ze houden van hem.'

We komen te spreken over misdaad op IJsland. 'Er is geen maffia hier. En er zijn ook geen seriemoordenaars. Soms worden vier mensen per jaar vermoord, soms één, soms nul. Dus struikel je in mijn boeken ook niet over lijken. Ik hou het graag realistisch. Als ik iemand met een kettingzaag losliet in mijn boeken, zouden ze me heel hard uitlachen. Wat je als schrijver kunt doen, is teruggaan naar het verleden. Naar die verdwijningen. Een andere tijd, een andere plek laten zien. Gebruikmaken van oude sages. Geloofwaardigheid is het woord. In je karakters zitten en ze zo opvoeren dat de lezer denkt dat hij ze kan zijn. Gewone mensen met gewone banen. Dat is het, denk ik, wat de lezers aanspreekt in mijn boeken. Gecombineerd met het beschrijven van de barre winters, de lange zomeravonden, de straten van Reykjavik. Herkenbaarheid.'

Ook al houdt hij niet van Reykjavik, Erlendur is nog nooit buiten IJsland geweest. 'IJsland is zijn land, al mijmert hij wel ergens in één van mijn boeken dat hij graag de Dom van Keulen wil zien.'

'Erlendur zit vast. Hij hoort niet in het verleden thuis, maar ook niet in het heden. Hij komt van het platteland en houdt niet van Reykjavik. Hij heeft een slechte relatie met zijn ex-vrouw, zijn dochter is aan de drugs, zijn zoon is een alcoholist. Ik merk wel dat vrouwen die mijn boeken lezen, voor hem willen zorgen. Er is me wel eens gevraagd wanneer Erlendur nu eens een vriendin krijgt. Ik wil hem graag een beter leven geven, maar dat is voor mijn verhalen denk ik niet zo goed.'

Arnaldur Indriðason - Onderstroom. Vertaling: Adriaan Faber, Uitgeverij Q, 255 pag.

(Bron: Het Parool)

Signalement (nieuws, 2010)

IS HET NOU JOKE? OF IS HET TOCH KIM?

De Amsterdamse oud-commissaris Joop van Riessen heeft zojuist opnieuw een politieroman afgeleverd. Het heet 'Fatale herkenning' en is het tweede deel in de serie rond Anne Kramer, chef Bureau Zware Criminaliteit.

Er schort echter iets aan 'Fatale herkenning'. Wie op de naam van de auteur en de titel van het boek googelt, stuit op een opmerkelijke omissie. Het boek gaat over een jonge, alleenstaande moeder die een brasserie in Amsterdam-Oost passeert als daar een gewapende overval plaatsvindt. In een van de vluchtende overvallers herkent ze haar voormalige krantenjongen. En de herkenning is wederzijds. Op de site van Van Riessens uitgeverij Nieuw Amsterdam heet de moeder Kim. Ook op zijn eigen site draagt ze die naam. Maar boekhandels hanteren ineens een andere naam, Joke, op hun website. Zo houden de Noord Nederlandsche Boekhandel, Bol.com, Boek-plus en boekensites als Dizzie.nl het op Joke. Andere sites kiezen toch weer voor Kim. Website Crimezone.nl maakt het nog bonter: die vermeldt de flaptekst met Joke en in de recensie daaronder gaat het over Kim.

Er zijn natuurlijk belangrijkere zaken om je druk over te maken. Zeker op een dag als vandaag, als je je nog een zwevende kiezer voelt. En het zal vast Van Riessen niet persoonlijk zijn aan te rekenen, deze persoonsverwisseling in de 'flaptekst'. Maar bij de oud-politiecommissaris moet het toch gaan jeuken te weten dat er met namen wordt gesjoemeld. Wie nieuwsgierig is naar het signalement van de hoofdpersoon, moet het op zaterdag 12 juni maar zelf aan de schrijver gaan vragen. Want dan signeert hij zijn (Kim- of Joke-)boek bij boekhandel Coebergh in Haarlem.

(met dank aan Theo Capel)

08 juni 2010

Afgewezen (nieuws, 2010)

LARSSONS VOORZICHTIGE POGINGEN

Twee vroege sciencefictionverhalen van de overleden thrillerschrijver Stieg Larsson zijn opgedoken bij de Zweedse Nationale Bibliotheek (Kungliga biblioteket) in Stockholm. Volgens woordvoerder Hakan Farje ontving de bibliotheek de verhalen via een donatie van een particulier in 2007.

Farje zei dat Larsson op 17-jarige leeftijd de verhalen, getiteld 'De kristallen ballen' (vrij naar een bijna gelijknamig Kuifje-avontuur?) en 'De vliegen' naar het sciencefictiontijdschrift Jules Verne Magazine had gestuurd in de hoop dat ze gepubliceerd zouden worden. Maar de redactie van het tijdschrift wees de verhalen af. Volgens Farje had Larsson zichzelf omschreven als een jongen uit Umea die ervan droomde een schrijver en journalist te worden. Larsson had de verhalen omschreven als 'eerste voorzichtige pogingen'. Een collega van Farje zei dat het aan de erfgenamen van Larsson, diens vader en broer, ligt of de verhalen zullen worden gepubliceerd.

Larsson stierf in 2004 op vijftigjarige leeftijd en heeft het succes van zijn Millenniumtrilogie niet mogen meemaken. Van zijn boeken zijn wereldwijd twintig miljoen exemplaren verkocht.

Cynische antiheld (nieuws, 2010)

SJÖWALL & WAHLÖÖ ALS ZWARTE BEERTJES

Het Zweedse schrijversechtpaar Maj Sjöwall en Per Wahlöö legde tussen 1965 en 1975 de basis voor de Scandinavische maatschappijkritische politieroman. De twee schreven een serie van tien later wereldberoemd geworden detectiveromans. Omdat het allemaal Scandinavisch is wat in de Maand van het Spannende Boek de klok slaat heeft A.W. Bruna Uitgevers besloten de reeks opnieuw op de markt te brengen. Deze maand verschijnen de eerste twee heruitgaven: 'De vrouw in het Götakanaal' en 'De man die in rook opging'.

De boeken verschijnen in de Zwarte Beertjes-reeks en bevatten nieuwe voorwoorden van Henning Mankell en Val McDermid. In september volgen 'De man op het balkon' (voorwoord van Jo Nesbø) en 'De lachende politieman' (voorwoord van Jonathan Franzen).

In hun politieromans verwerkten Maj Sjöwall en Per Wahlöö hun kritiek op de Zweedse welvaartsstaat en het functioneren van de politie. Daarmee werd de basis gelegd voor een nieuw Scandinavisch misdaadgenre: de sociaal-realistische misdaadroman. Politie-inspecteur en de cynische antiheld Martin Beck vervult de hoofdrol in de reeks.

Boeken van Sjöwall en Wahlöö zijn in 25 landen vertaald en alle boeken zijn verfilmd. Per Wahlöö is in 1975 overleden. Maj Sjöwall was begin juni in Nederland in verband met de opening van De Maand van het Spannende Boek.

Zoran Drvenkar - Sorry (2010)

Spijkerharde spijtbetuiging


(Door Peter Kuijt)

Zou de in Kroatië geboren en in Berlijn opgegroeide Zoran Drvenkar (1967) ooit in de jaren negentig naar RTL4 hebben gekeken? En daarbij zijn gestuit op het huilprogramma Het spijt me, dat zes seizoenen lang door het tv-station werd uitgemolken en Caroline Tensen haar finest hours opleverde?

Het zijn vragen die komen bovendrijven bij het lezen van Sorry, na Du bist zu schnell de tweede thriller van jeugdboekenschrijver Drvenkar. Want de auteur bedacht een winstgevende variant van de excuusshow en schreef daar een ijzingwekkende thriller over.

Sorry draait om vier vrienden in Berlijn, Frauke, Tamara en de broers Wolf en Kris, die weinig uitzicht hebben op een glanzende carrière of een bevredigende baan. Totdat een van hen op het lumineuze idee komt om verontschuldigingen commercieel uit te buiten. Ze richten SORRY op: een agentschap dat namens personen en bedrijven die er zelf te laf voor zijn excuses aanbiedt. De zaken gaan goed: het sorrykwartet krijgt opdrachten van ondernemingen die hun werknemers slecht hebben behandeld of zakenmensen die hun relaties hebben bedonderd.

Maar dan wordt Wolf op een dag naar een appartement gestuurd waar hij een vrouw aantreft die aan de muur zit vastgenageld: met een spijker door haar handen en een door haar voorhoofdsbeen. De opdrachtgever laat het hier niet bij: na de excuses aan de dode vrouw te hebben aangeboden, moeten ze haar ook begraven. Naar de politie gaan is er niet bij, want de opdrachtgever heeft alles en iedereen in de smiezen. Elke dag wordt vervolgens een nachtmerrie voor de vier, die al gauw spijt krijgen van SORRY.

Sorry'is geen voer voor diegenen die de makkelijke weglezertjes van Suzanne Vermeer of Baantjer gewend zijn. Drvenkar vertelt het verhaal vanuit verschillende perspectieven en werkt geregeld met flashbacks. Het duurt vaak even voor de auteur prijsgeeft wie er 'aan het woord' is.
Maar wie doorbijt, wordt getrakteerd op een prachtig verwoord verhaal met een indringend plot, waarin Drvenkar diep in de psyche duikt van de vier vrienden en anderen die er in Sorry toe doen. Grote thema's als kindermisbruik, schuld en boete, vriendschap en liefde, gaat Drvenkar niet uit de weg. Na Sorry kijk je heel anders aan tegen het thema dat de auteur heeft meegegeven: 'Een goede verontschuldiging is als een afscheid waarbij je weet dat elkaar niet meer terug zult zien'.

Zoran Drvenkar – Sorry. Vertaling: Henk Schreuder. Uitgeverij De Arbeiderspers, 392 pag.

07 juni 2010

Inge Löhnig - Het loon van de zonde (2009)


Religieus tintje


(Door Arno Ruitenbeek)

Het loon van de zonde is een Duits debuut dat indruk maakt. De sfeer in het Beierse plaatsje Mariaseeon is raak getypeerd: vrome, hardwerkende en rijke boeren die een buitenstaander uitgebreid besnuffelen en vervolgens in de armen sluiten of uitsluiten. Dat laatste geldt vooral voor degenen die gevaarlijk lijken voor de autonomie van de zuidelijke deelstaat.

Politiecommissaris (miniem minpuntje, waarschijnlijk inspecteur of hoofdinspecteur, het rangenstelsel is nogal afwijkend van het Nederlandse) Dühnfort is menselijker dan Derrick en Tatort-collega's. Een reeks moorden, waarvan de eerste op een kind niet wordt afgerond door tussenkomst van sympathieke tweede hoofdpersoon Gaudera, heeft een religieus tintje.

Het enig echt zwakke in Inge Löhnigs eersteling is dat doorgewinterde thrillerfan heel snel aanvoelt wie de dader is.

Inge Löhnig - Het loon van de zonde. Vertaling: Lilian Caris. Uitgeverij De Boekerij, 350 pag.