Hugo Verdaasdonk (1945-2007)

PROFESSOR ÉN THRILLERSCHRIJVER

(Door Peter Kuijt)

Letterenhoogleraar Hugo Verdaasdonk is dinsdag 9 oktober op 62 jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van een hersentumor. Verdaasdonk die op 7 juni 1945 in Amsterdam werd geboren, was hoogleraar literatuursociologie aan de Koninklijke Universiteit Brabant. Onder het pseudoniem Paul Stather publiceerde hij in de jaren negentig drie thrillers: 'De man die Marilyn Monroe was' (1995), 'De Bank' (1997) en 'De Göring-collectie' (1999). 'De Bank' werd genomineerd voor de Gouden Strop.

Verdaasdonk, oud-voorzitter van het Fonds voor de Letteren, heeft onder meer onderzocht waarom mensen boeken kopen, lenen en lezen. ,,Samen met een groep economen deden we onderzoek naar de marketing en de sociologie van het boek'', zei Verdaasdonk in een interview in 1997. ,,We zijn vooral geïnteresseerd in de eigenschappen die mensen aan boeken toekennen. Dat de naam van de auteur trekt, dat is duidelijk. Een nieuwe Mulisch verkoopt zo. Maar 98% van de boeken zijn van schrijvers, van wie je vaag iets of nog nooit gehoord hebt. En toch maken mensen - meestal ook snel, de keuze voor een 'onbekend' boek. Wij hebben het idee dat zich in het hoofd van mensen processen afspelen die maken dat ze voor een bepaald boek kiezen. Van invloed zijn de omslag, maar ook de critici, de uitgeverijen en het succes bij een smaakbepalend deel van het publiek.''

Verdaasdonk is thrillers gaan schrijven omdat hij het zo'n leuk, interessant genre vond. ,,Een wet van het genre is dat de verteller onbetrouwbaar moet zijn. Daar kun je heel veel mee doen. Je begint te vertellen dat er een lijk ligt in een hermetisch afgesloten kamer, waar niemand bij komt. Niemand, echt niet, geloof mij nou. En aan het einde, dat is duidelijk, komt de schrijver er op terug: de butler kon door het sleutelgat! Dat is een element van de spanning. Ik hou daarvan, ik wil hevig op het verkeerde been worden gezet.''

Het was cruciaal dat Verdaasdonk zich destijds van een pseudoniem bediende. ,,Ik wilde dat het boek puur op de tekst beoordeeld zou worden. Want informatie over de auteur zegt bijna altijd iets over het uiteindelijke oordeel over het boek. Als ik jou een boek geef van een onbekende auteur en je vindt het maar matig en ik meld vervolgens dat het van Mulisch is, tien tegen een dat je dan je oordeel herziet.''

,,Bovendien was ik bij het uitkomen van mijn eerste boek nog voorzitter van het Fonds voor de Letteren. Dan geef je een oordeel over literatuur. Ik behield mijn pseudoniem om me te behoeden voor het feit dat sommige ontevreden auteurs meesmuilend zouden zeggen: 'Hij beoordeelt literatuur en schrijft zelf thrillers'.''

(Zie ook interview met Paul Stather (Hugo Verdaasdonk) uit 1997)

Van de transfermarkt (nieuws, 2007)

DE BEZIGE BIJ LIJFT JAMES PATTERSON IN

De Amerikaanse bestsellerauteur James Patterson verruilt uitgeverij A.W. Bruna voor De Bezige Bij. Dit meldt Boekblad op zijn website. Bijzonderheden over deze overstap ontbreken nog. Joop Boezeman, directeur van A.W. Bruna, zegt dat er volgende week een gezamenlijke verklaring komt.

Het is voor de tweede keer in korte tijd dat De Bezige Bij een topauteur weghaalt bij een concurrent. Eerder haalde de Nederlandse uitgeverij Donna Leon over om De Boekerij te verlaten ten gunste van het Cargo-fonds. De overstap van Patterson wijst erop dat De Bezige Bij zich in toenemende mate wil richten op het thrillersegment.

A.W. Bruna organiseerde vorig jaar nog een grote weggeefactie in de trein voor James Patterson. De uitgever wilde hem opnieuw onder de aandacht van het Nederlandse publiek brengen, omdat de populariteit van de Amerikaanse thrillerschrijver nogal achterbleef in vergelijking met andere landen. Die relatief geringe populariteit had volgens A.W. Bruna te maken met de valse start die hij in Nederland had gemaakt. Pattsersons werk verscheen eind jaren negentig bij Het Spectrum.

(Bron: Boekblad)

Appels en peren (column, 2007)

DÉ LITERAIRE THRILLER BESTAAT NIET

(Door Peter Kuijt)

Het was een vrolijk makende discussie die onlangs werd gevoerd in opeenvolgende boekenkaternen van NRC Handelsblad. Het steekspel ging over de vraag wat er nou eigenlijk zo literair is aan de literaire thriller. Toegegeven, het is een weinig originele stelling want die is al zo al oud als er literaire thrillers bestaan, maar er werd wel gelukkig fanatiek op gereageerd. De een wierp een statement op, waarna er door een ander op werd gevuurd als ging het om een aanval van die duivelse taliban.

Het eerste schot werd gelost door Bertram Mourits, redacteur bij uitgeverij Contact. Met lede ogen heeft hij moeten aanzien hoe de concurrerende uitgever Anthos miljoenen verdient met 'literaire thrillers'. Maar hij vindt er niets literairs aan, stelt hij in NRC. Als voorbeeld noemt hij het zijns inziens 'rechttoe rechtaan'-verhaal 'Nieuwe buren' van Saskia Noort en concludeert vervolgens weinig verrassend dat de literaire thriller geen literaire stroming is, maar een marketingvondst. ,,Het enige dat literair is aan deze boeken is het adjectief op het omslag.’’

Recensent Gert Jan de Vries reageerde onthutst. Hij ziet de literaire thriller juist niet als een bedreiging, maar als een verrijking van de literatuur. Het is een nieuw genre, stelt De Vries. ,,Uit de ooit louter bloederige pulp is een grotendeels intelligent en goed geschreven genre gegroeid.’’

Schrijver René Appel gebruikt liever de term 'psychologische thriller' dan 'literaire thriller', erkende hij. ,,Maar mijn boeken gaan ergens over, ze hebben een thema. (…) Daarom zijn ze vergelijkbaar met echte literatuur.’’ Collega-auteur Alex van Galen deed vervolgens ook een duit in het zakje. ,,Ik moest zelf ook even slikken toen uitgeverij Prometheus mijn debuut ‘De opvolger’ bestempelde als ‘literaire thriller’. (…) Ik zat niet te wachten op een kwalificatie die al te hoge verwachtingen schept.’’ En op zijn eigen sympathieke wijze nam hij het ook nog even op voor collega Noort. ,,Er zijn genoeg mensen die in 'Nieuwe buren' wel degelijk een diepere wijsheid over hun eigen leven herkennen.''

Het grofst gebekt was Arie Storm, recensent van Grote Literatuur en auteur van onbegrepen klassiekers als 'Afgunst' en 'De bruid en de kogel'. Aan zijn stand verplicht schreef hij: ,,De Nederlandse literatuur staat misschien niet op een al te hoog niveau. Maar er zit nog altijd een laag onder. Die wordt gevormd door de boeken die worden geschreven door onze thrillerauteurs. Het slaat nergens op om hun werk literair te noemen. Pulp is het en pulp blijft het.''

Dat kon thrillerauteur Jacob Vis natuurlijk niet over zijn kant laten gaan. In een ingezonden brief vroeg hij zich af wie Arie Storm wel denkt dat-ie is om vervolgens een dodelijke pijl op de criticus af te vuren: ,,Niemand in het boekenvak zal beweren dat Appie Baantjer duizend keer beter schrijft dan Arie Storm, maar elke uitgever zal collega Baantjer in de armen sluiten en aan de heer Storm vermoedelijk nog wel een paar vraagjes stellen alvorens hij besluit zijn boeken uit te geven.''

Maar wie heeft er nou gelijk? Allemaal, een klein beetje. Maar een klein beetje gelijk is geen gelijk. Tuurlijk, de literaire thriller is een vondst van de afdeling verkoop, dat er een nieuwe categorie is ontstaan ziet zelfs een blinde en dat hier en daar pulp en pulpigste pulp onder de thrillers is, mag ook geen twijfel lijden.

Sinds Anthos goed is gaan boeren met haar literaire thrillers, zijn de concurrenten haar gaan na-apen. De nog te lezen stapel boeken op mijn bureau bestaat uitsluitend uit 'literaire' juweeltjes, boeken van René Appel, Tomas Ross, Lieneke Dijkzeul, Martin Cruz Smith, Tom Egeland. En als ik naar de kast vol recensie-exemplaren achter mij 'literair' roep, valt driekwart eruit, waaronder Nicci French, Michael Robotham, Mo Hayder, George Pelecanos, maar ook de Nederlandse 'literatoren' als Peter de Zwaan, Vicky Hartman, Simone van der Vlugt, Theo IJzermans, Liv, Heleen Niele, Elvin Post, ja zelfs Marianne en Theo Hoogstraaten.

Prinses Máxima riep met ministeriële goedkeuring: ,,Dé Nederlandse identiteit bestaat niet.’’ Zonder goedkeuring roep ik: Dé literaire thriller bestaat niet. Niemand kan een sluitende definitie geven van dat begrip. Zelfs ik niet. 'Literair' impliceert dat het boek 'goed geschreven’ is. Maar er zijn zat 'gewone' thrillers, die een meer voldaan leesgevoel geven dan 'literaire' misdaadromans.

De literaire thriller is een verzinsel van de commercie, dat weten we allemaal. Wie zich wil laten misleiden, moet dat vooral niet laten. Wie dat niet wil, moet de term ‘literair’ besmet verklaren en zich bij aanschaf uitsluitend focussen op het woord ‘thriller’. Pak een thriller en laat je slechts overhalen door de tekst op de achterflap in plaats van dat malle bijvoeglijke naamwoord ‘literair’ op de voorkant. Schrijvers die zich ongemakkelijk voelen met dat predikaat, moeten ruggengraat tonen en van de uitgever eisen dat er slechts ‘thriller’ op de cover staat. De thriller is namelijk sterk genoeg.

Monaldi & Sorti (nieuws, 2007)

FILMRECHTEN 'IMPRIMATUR' IN NEDERLANDSE HANDEN

Producent Kees Kasander heeft heeft de filmrechten aangekocht van 'Imprimatur', het eerste boek van schrijversechtpaar Monaldi & Sorti. Dat heeft Kasander aangekondigd op het Toronto Film Festival. Ook heeft Kasander Films laten weten andere boeken van het schrijvende duo te verfilmen. Volgens Kasander wordt het een internationale productie, waarin de voertaal Engels zal zijn. De producent plant tevens een documentaire over Monaldi & Sorti.

Momenteel zijn er drie boeken verschenen, waarin abt Atto Melani, een voormalige castraatzanger en geheim agent van de Franse Zonnekoning, de hoofdrol speelt: 'Imprimatur', 'Veritas' en 'Secretum'. Er werden in totaal meer dan 150.000 boeken in Nederland verkocht. Hoewel de serie boeken ook internationaal een succes zijn, zijn de boeken in Italië, het thuisland van de auteurs, niet leverbaar. Door sommige katholieke lezers werd de eersteling van het schrijversduo minder gewaardeerd. Toch waren Monaldi en Sorti oprecht verbaasd toen bleek dat de Italiaanse uitgever opeens geen belangstelling meer had voor hun werk. Een Italiaanse editie van 'Imprimatur' is verschenen bij Cargo, een imprint van De Bezige Bij, en wordt verkocht via internet. Voor deze Italiaanse editie schreven de auteurs een speciaal voorwoord waarin zij hun verbazing en ongeloof uiten.

In november 2007 verschijnt het eerste deel van een nieuwe serie historische boeken van Monaldi & Sorti. De verteller van deze nieuwe serie boeken is Salaì: brutaal, boers, leugenachtig en bijzonder praktisch. Salaì is de geadopteerde zoon en geliefde assistent van meesterschilder Leonardo da Vinci. In 'De twijfel van Salaì' verhuizen vader en zoon in het voorjaar van 1501 van Florence naar Rome, waar de weelderige meisjes Salaì wel kunnen bekoren. Leonardo heeft een missie te vervullen voor een raadselachtige, machtige opdrachtgever. Hij weet echter niet dat Salaì ook een geheime opdracht heeft: Leonardo bespioneren.

Rita Monaldi is classica en gespecialiseerd in de geschiedenis van religie. Ze was universitair docente en werkte voor de persafdeling van het Italiaanse parlement. Francesco P. Sorti is musicoloog. Hij maakte culturele tv- en radioprogramma’s voor de Rai en het Vaticaan. Tegenwoordig werkt het schrijversduo fulltime aan hun romancyclus.

John Grisham - De verbanning (2007)

Touchdowns en trage snaps

(Door Peter Kuijt)

'Grishams twintigste!' staat op een lastig te verwijderen sticker, die de uitgever in dolle enthousiasme op De verbanning heeft geplakt. Maar de John Grisham-adept die een onvervalste 'legal thriller' van de oud-advocaat in handen denkt te hebben, komt bedrogen uit. Het decor van De verbanning bestaat niet uit rechtszalen en juristenkantoren, maar uit pizzeria's, trattoria's en footballstadions in Italië. Voor een echte advocatenthriller van de meester moeten we wachten tot begin 2008, dan ligt Grishams eenentwintigste in de winkel.

Tot het zover is moeten we ons maar zien te behelpen met deze roman, waarvoor de bestsellerauteur inspiratie opdeed toen hij in Italië research deed voor zijn thriller De deal (2005). Hij kwam toen achter het bestaan van een kleine American footballcompetitie in dit land.

Grisham bedacht vervolgens het verhaal van de quarterback Rick Dockery die de risee van de National Football League (NFL) wordt als hij ongelooflijke blunders begaat waardoor zijn Cleveland Browns de strijd om de Super Bowl missen. In Cleveland kunnen ze Dockery's bloed vervolgens wel drinken en elders komt hij ook al niet aan de bak.

Maar dan weet zijn agent hem voor een zacht prijsje te slijten aan de Parma Panthers, die in de spelverdeler de verlosser zien die hen zal leiden naar de overwinning op die onverslaanbaar geachte Bergamo Lions en de winst in de Italiaanse Super Bowl. Dockery verkast dus naar Parma en raakt daar al snel in de ban van de cultuur, het rijden in een handgeschakelde Fiat, de wijn, de pasta’s, zelfs de opera en de vrouwen, die in de ogen van Grisham allemaal 'oneindig lange benen' hebben en de welvingen op de juiste plaatsen.

De verbanning is een verhaaltje van niks over een Amerikaanse sportman die zijn Italiaanse club naar de overwinning moet zien te helpen en daarbij allerlei obstakels van niet onoverkomelijke aard moet nemen. En en passant komt hij ook nog met zichzelf in het reine.

De verbanning geurt naar een tussendoortje en lijkt vooral voor de Amerikaanse markt geschreven, waar football net zo ingeburgerd is als de gehaktbal in Nederland. En ook het Italiaanse bureau voor toerisme zal wellicht ingetogen zijn met deze ongetwijfeld onvermijdelijke bestseller over Parmezaanse kaas en gondels in Venetië. Maar wat moet een football-leek met een boek dat verder bol staat van termen als ‘touchdowns’, ‘huddles’, ‘trage snaps' en zinnen als ‘de smash was een diepe hand-off naar rechts die de tailback de flexibiliteit gaf om de blocking te zien en een hole te vinden'?

Weer terug op de plank leggen lijkt de enige juiste tactiek.

John Grisham – De verbanning. Vertaling: Hugo Kuipers. Uitgeverij A.W. Bruna, 306 pag.

Op morele gronden (nieuws, 2007)

GEEN 'WOENSDAG GEHAKTDAG' VOOR AKO

De AKO-boekhandels weigeren op 'morele gronden' de roman 'Woensdag Gehaktdag' van Richard Klinkhamer te verkopen. De directie van de winkelketen vindt de inhoud van het boek 'verre van fictie en wil geen podium voor dit soort producten creëren'. Dat heeft directeur Roland van Geest van de AKO-boekhandels laten weten. In 'Woensdag Gehaktdag' beschrijft Richard Klinkhamer de gebeurtenissen voor en na de moord op zijn vrouw Hannie Godfrinon in het Groningse Ganzendijk in 1991.

Van Geest wijst op de beperkte ruimte in de honderd AKO-winkels in Nederland. ,,Bij iedere titel maken wij een afweging. In dit geval vinden wij het niet gepast een boek te verkopen waarin een auteur zonder berouw een moord beschrijft die hij heeft gepleegd.'' Klinkhamer had eerder laten weten dat de opbrengsten van het boek naar een goed doel gaan.

De directeur van de AKO-keten baseert zijn besluit op het advies van Grietje Braaksma, hoofd inkoop. ,,Ik heb het niet gelezen. Zij wel. Of ze heeft zich laten leiden door informatie van Klinkhamers uitgever.''

Volgens uitgeverij Just Publishers heeft AKO nooit leesexemplaren opgevraagd. Commercieel manager Jan Wierenga van Just Publishers is verbaasd over de weigering. ,,Hoe kun je nu een oordeel hebben over een boek zonder het gelezen te hebben? Wij geven het uit omdat het een bijzonder en lezenswaardig boek is.'' De roman van Klinkhamer verschijnt woensdag 3 oktober.

(Bron: Dagblad van het Noorden)