In de krochten van de menselijke ziel (nieuws, 2026)

De onontkoombaarheid van het lot



Nico Groen, die sinds 2000 literair werk uit het Engels vertaalt, maakte een selectie en een nieuwe vertaling van de beste, engste, bloedstollendste en gruwelijkste verhalen van Edgar Allan Poe. Een proeve van zijn kunnen verschijnt 9 juli als uitgeverij Athenaeum De ondergang van het Huis Usher in Groens vertaling op de markt brengt.

‘Een avonturier in de krochten, kelders en verschrikkelijke ondergrondse tunnels van de menselijke ziel.’ Zo omschreef D.H. Lawrence zijn collega Edgar Allan Poe. In het donkere en waanzinnige en hallucinante universum dat Poe in zijn verhalen schept is de hoofdrol weggelegd voor de angst. Hij ging er dan ook vanuit dat die emotie allesoverheersend is. Tegen angst is niets opgewassen.

Zijn lezers en zijn personages vallen er dan ook al eeuwen aan ten prooi. Poe lezen is als een langdurige nachtmerrie: je wilt wel wakker worden, maar het lukt niet. Pas als de wekker gaat, of de literatuur je loslaat.

De ondergang van het Huis Usher laat een naamloze verteller aan het woord die een bezoek brengt aan het vervallen landhuis van zijn jeugdvriend Roderick Usher. Het huis zelf heeft een grimmige, bijna levende aanwezigheid, die een gevoel van dreiging en melancholie uitstraalt.

Roderick is ernstig ziek, zowel fysiek als geestelijk, en wordt steeds meer opgeslokt door angst, paranoia en hallucinaties. Tijdens het verblijf van de verteller wordt duidelijk dat de familie Usher vervlochten is met het verval van het huis: de oude familiegeschiedenis, geheimzinnige ziekten en een gevoel van onheil lijken het lot van de bewoners te bepalen. Rodericks zuster Madeline lijdt aan een mysterieuze ziekte en lijkt meerdere keren op het punt van sterven te staan, wat bijdraagt aan de beklemmende en dreigende sfeer. 

Het verhaal culmineert in een dramatische ontknoping, waarin de dood van Madeline en de uiteindelijke instorting van het huis elkaar volgen. Poe gebruikt het huis en de familie als symbolen voor verval, angst en de onontkoombaarheid van het lot. De ondergang van het Huis Usher is een klassieke gotische novelle die psychologisch inzicht, bovennatuurlijke elementen en een duistere sfeer meesterlijk combineert.

De Amerikaanse schrijver Edgar Allan Poe (1809-1849) is de grootmeester van het gothic genre. Verhalen als Moorden in de Rue Morgue, Het masker van de rode dood en De ondergang het Huis van Usher zijn onovertroffen en hebben een blijvende invloed op het horror- en fantasygenre. Poe was een van de eersten die korte verhalen schreef en hij wordt gezien als de bedenker van het detectivegenre. Hij werkte ook als literair criticus en redacteur en was een van de eerste Amerikaanse schrijvers die van de pen probeerde te leven, waardoor hij het zwaar had. Naast detectives en korte verhalen schreef Poe veel poëzie.