Verrader en verzetsheld (nieuws, 2026)

Jac. Toes schrijft 'true treason' over King Kong



Misdaadauteur en Gouden Stropwinnaar Jac. Toes komt eind volgend jaar met een boek over King Kong. Dat zal verschijnen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam en heeft de werktitel Alias King Kong. Toes noemt het boek geen 'true crime', maar 'true treason' en beschrijft de volgens hem wonderbaarlijke levensloop en minstens zo bizarre dood van Christiaan Lindemans die als ‘de verrader van Arnhem’ de geschiedenis is ingegaan.

Christiaan Lindemans alias King Kong

Lindemans had zijn bijnaam King Kong te danken aan zijn imposante gestalte en zijn schommelende loop, gevolg van een zwaar verkeersongeluk. Zoals wellicht bekend, werd deze dubbelspion al begin 1945 verantwoordelijk gesteld voor de nederlaag die de geallieerde paratroopers in september 1944 bij de Slag om Arnhem hebben geleden. Pikante bijzonderheid: King Kong behoorde tot de inner circle van prins Bernhard en was op diens instigatie vlak voor operatie Market Garden naar het bezette Nederland gestuurd om het verzet te waarschuwen. In plaats daarvan meldde King Kong zich bij de Abwehr te Driebergen, de geheime dienst van het Duitse leger. Hij vertelde daar alles wat hij wist. Morgen verschijnt een korte samenvatting van enkele hoofdstukken als voorpublicatie in De Gelderlander.

Journalist Erik van der Vegt van De Gelderlander en Jac. Toes zijn al jarenlang bezig om het leven van deze King Kong in kaart te brengen. Toes: 'We hebben archieven in Nederland, Engeland, Canada, de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland benaderd en honderden dossiers doorgespit. Ook hebben we contact weten te leggen met de kleindochters van Christiaan Lindemans, zijn enig overgebleven neef, alsmede de broer van één van zijn vele minnaressen.'

Het leverde volgens de auteurs een uiterst kleurrijk, maar ook genuanceerd beeld van deze verzetsheld/verrader (tevens levensgenieter, vrouwenversierder, avonturier, en selfmade stuntman) op dat ze nu in boekvorm gieten. 'Centraal daarin staat de verbijsterende overstap die Christiaan Lindemans op 3 maart 1944 maakte, toen hij als doorgewinterde verzetsman besloot over te lopen naar de Duitsers en alles te verraden wat hij in de drie jaar daaraan voorafgaand aan kennis over het verzet in Frankrijk, België en Nederland had opgedaan. Als belangrijkste reden voor deze wel heel drastische carrièreswitch wordt steevast genoemd dat hij daardoor het leven van zijn terdoodveroordeelde verzetsmakker en broer Henk wilde redden maar ons is wel duidelijk geworden dat er veel meer speelde.'

Zwangere vrouw

Veel van Lindemans' slachtoffers zijn omgekomen in concentratiekampen. 'Daartegenover staat dat hij in de eerste drie jaar van de oorlog tientallen joden, op de vlucht gejaagde verzetsmensen en neergeschoten geallieerde vliegtuigbemanningen het leven heeft gered. Een dramatisch en onbedoeld gevolg van zijn verraad was de arrestatie van zijn zwangere vrouw die door een ongelukkige samenloop van omstandigheden net in het hotel was dat hij als een safe house voor het verzet had genoemd. Zij werd daarna ernstig gemarteld door de Gestapo en getuigde daar later over voor het Neurenberg-tribunaal.

King Kong werd in oktober 1944 op het hoofdkwartier van prins Bernhard gearresteerd nadat hij was verraden door dezelfde man die hem voor de Duitsers had gerekruteerd. Na pittige verhoren door de Engelsen, de Canadezen en de Nederlanders zat hij in juli 1946 vast in de penitentiaire inrichting in Scheveningen. Daar kreeg hij een verhouding met een verpleegster die een jeugdvriendin was. Op enig moment besloot het stel samen zelfmoord te plegen en zij zorgde ervoor dat er genoeg luminaltabletten en arsenicum klaarstonden. De verpleegster werd snel en probleemloos gered, maar Lindemans werd in een ambulance van ziekenhuis naar ziekenhuis gereden. Nergens konden ze hem helpen… in de officiële geschiedschrijving werd hiervoor de term ‘verzelfmoord’ gebruikt.

Prins Bernhard zal een gat in de lucht hebben gesprongen toen hij hoorde over de dood van zijn voormalige vertrouweling. Het behoedde hem voor pijnlijke onthullingen die King Kong had aangekondigd tijdens het strafproces te doen. Toch bleef de affaire King Kong hem nog jarenlang achtervolgen vooral omdat Bernhard een enorme doofpotoperatie op touw had gezet. Daardoor werd nooit duidelijk of King Kong zijn informatie over de naderende Slag om Arnhem op het hoofdkwartier van de prins had opgedaan, of misschien wel van de prins zelf had gehoord. Pas in 1986, toen het graf van King Kong werd geopend om te controleren of hij er echt wel lag, luwde de consternatie.

Toes: 'Er zijn in de vorige eeuw al enkele boeken over King Kong geschreven maar wat ons werk zo interessant maakt, is dat wij nu toegang hebben tot archieven die pas in de laatste jaren zijn opengegaan. Het stelde ons in staat om in ieder geval een bundel losse eindjes vast te knopen waardoor het verhaal hopelijk meer diepgang krijgt en minstens zo verrassend wordt.'

Jac. Toes schreef verschillende, goed ontvangen misdaadromans. Zijn boeken werden diverse malen genomineerd voor de Diamanten Kogel en de Gouden Strop. Hij won die laatste prijs voor Fotofinish. Toes publiceert ook in Duitsland, waar hij de oeuvreprijs Die goldene Handschelle in ontvangst nam.